File Handling နဲ့ Error Handling

Program တွေ ရေးတဲ့အခါ Data တွေကို Memory ထဲမှာပဲ သိမ်းထားလို့ မရပါဘူး — Program ပိတ်တာနဲ့ Data တွေ ပျောက်သွားမှာမို့ File တွေထဲမှာ သိမ်းဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

File Handling

Python မှာ File တွေကို open() Function သုံးပြီး ဝင်ရောက်နိုင်ပါတယ်။ Mode (၃) မျိုး ရှိပါတယ်:

"r" — ဖတ်ဖို့ (Read)
"w" — ရေးဖို့ (Write — ရှိပြီးသားဆိုရင် ဖျက်ပြီး အသစ်ရေးပါမယ်)
"a" — ဆက်ထည့်ဖို့ (Append — အနောက်ကနေ ဆက်ရေးပါမယ်)

Myanmar Unicode နဲ့ ရေးထားတဲ့ Text တွေဆိုရင် encoding='utf-8' မပါရင် ဖတ်ရတဲ့အခါ Error တက်နိုင်ပါတယ် (အထူးသဖြင့် Windows မှာ)။ File တိုင်းမှာ encoding ကို အမြဲ ထည့်ရေးပါ:

open("file.txt", "r", encoding="utf-8")

File ထဲကို ရေးခြင်း

# "w" Mode — ဖိုင်ကို ဆောက်ပြီး ရေးပါမယ် (ရှိပြီးသားဆိုရင် ဖျက်ပြီး ပြန်ရေးပါတယ်)
with open("student.txt", "w", encoding="utf-8") as file:
    file.write("ကျောင်းသားစာရင်း\n")
    file.write("Aung Aung — 85 မှတ်\n")
    file.write("Su Su — 92 မှတ်\n")

print("ရေးပြီးပါပြီ!")

with open(...) ကို ဘာကြောင့် သုံးမလဲ? with Block ပြီးသွားတာနဲ့ ဖိုင်ကို အလိုအလျောက် ပိတ် (Close) ပေးပါတယ်။ ကိုယ်တိုင် file.close() ရိုက်စရာ မလိုတော့ပါဘူး — မေ့ပြီး မပိတ်မိတာမျိုး မဖြစ်နိုင်တော့ပါဘူး။

File ကနေ ဖတ်ခြင်း

import os

# ဖိုင်ရှိမရှိ အရင်စစ်ဆေးပြီးမှ ဖတ်ပါ
if not os.path.exists("student.txt"):
    print("ဖိုင် မတွေ့ပါ!")
else:
    with open("student.txt", "r", encoding="utf-8") as file:
        # နည်း ၁: အကုန်တစ်ကြိမ်တည်း ဖတ်မယ်
        content = file.read()
        print(content)

    with open("student.txt", "r", encoding="utf-8") as file:
        # နည်း ၂: တစ်ကြောင်းချင်းစီ ဖတ်မယ်
        for line in file:
            print(line.strip())   # strip() သုံးပြီး နောက်ဆုံးက \n ကို ဖြုတ်မယ်

Append — ဆက်ထည့်ခြင်း

# "a" Mode — ရှိပြီးသားအနောက်မှာ ဆက်ရေးပါမယ် (မဖျက်ပါဘူး)
with open("student.txt", "a", encoding="utf-8") as file:
    file.write("Kyaw Kyaw — 78 မှတ်\n")

JSON File — Data ကို Structure နဲ့ သိမ်းခြင်း

JSON (JavaScript Object Notation) ဆိုတာ Data ကို မည်သည့် Programming Language မဆို ဖတ်နိုင်တဲ့ Format နဲ့ သိမ်းပေးတဲ့ Standard ပါ — Python Dictionary ပုံစံနဲ့ ဆင်တူပြီး Program ၂ ခုကြား Data ဖလှယ်ဖို့၊ API တွေမှာ Response Format အဖြစ် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း သုံးကြပါတယ်:

import json

# Data (Python Dictionary)
student_data = {
    "name": "Aung Aung",
    "age": 20,
    "scores": [85, 92, 78],
    "active": True
}

# Dictionary ကနေ JSON File ထဲ သိမ်းခြင်း
with open("student.json", "w", encoding="utf-8") as f:
    json.dump(student_data, f, ensure_ascii=False, indent=2)

{
  "name": "Aung Aung",
  "age": 20,
  "scores": [85, 92, 78],
  "active": true
}

# JSON File ကနေ Python Dictionary အဖြစ် ပြန်ဖတ်ခြင်း
with open("student.json", "r", encoding="utf-8") as f:
    loaded = json.load(f)

print(loaded["name"])     # Aung Aung
print(loaded["scores"])   # [85, 92, 78]
print(type(loaded))       # <class 'dict'>

Error Handling (try / except)

Code ရေးတဲ့အခါ မထင်မှတ်ဘဲ Error တွေ တက်တတ်ပါတယ်။ ဆိုင်မှာ အချိုရည်မှာတဲ့ Customer ကို “ဒီ Flavor မရှိရင် ဒါလေးပေးလိုက်” ဆိုပြီး ကြိုပြင်ဆင်ထားသလိုမျိုး — try/except နဲ့ Error တက်ရင် ဘာလုပ်မလဲ ဆိုတာကို ကြိုသတ်မှတ်ထားနိုင်ပါတယ်။

try:
    # Error တက်နိုင်တဲ့ Code
    result = 10 / 0
except ZeroDivisionError:
    # Error တက်ခဲ့ရင် ဒီမှာ Handle လုပ်မယ်
    print("သုညနဲ့ စားလို့ မရပါဘူး")

Error မျိုးစုံ ကိုင်တွယ်ခြင်း

def get_age():
    try:
        age = int(input("ခင်ဗျား အသက် ဘယ်လောက်လဲ? "))
        result = 100 / age
        print(f"ခင်ဗျားဟာ {100 - age} နှစ်အကြာမှာ ၁၀၀ ပြည့်မှာပါ")

    except ValueError:
        # int("hello") လိုမျိုး Error တက်တဲ့အခါ
        print("ကျေးဇူးပြု၍ ဂဏန်းသာ ထည့်ပေးပါ")

    except ZeroDivisionError:
        # age = 0 ဖြစ်ပြီး 100/0 ဖြစ်သွားတဲ့အခါ
        print("အသက် 0 ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး")

    except Exception as e:
        # မထင်မှတ်ထားတဲ့ တခြား Error တွေ
        print(f"အမှား ဖြစ်ပွားပါတယ်: {e}")

    else:
        # Error မတက်ဘဲ အောင်မြင်ခဲ့ရင် ဒါ အလုပ်လုပ်ပါမယ်
        print("အောင်မြင်ပါတယ်!")

    finally:
        # Error တက်တက် မတက်တက် ဒီအပိုင်းက အမြဲ Run ပါမယ်
        print("စစ်ဆေးမှု ပြီးဆုံးပါပြီ")

get_age()

raise — ကိုယ်ပိုင် Error ဖန်တီးခြင်း

raise ကို သုံးပြီး Input မှားယွင်းတဲ့အခါ ကိုယ်တိုင် Error ပြခိုင်းလို့ ရပါတယ်:

def set_age(age):
    if not isinstance(age, int):
        raise TypeError(f"Age ဟာ Integer ဖြစ်ရပါမယ် — {type(age)} ဖြစ်နေပါတယ်")
    if age < 0:
        raise ValueError(f"Age ဟာ 0 အောက် မဖြစ်နိုင်ပါဘူး — {age} ထည့်ထားပါတယ်")
    if age > 150:
        raise ValueError(f"Age ဟာ 150 ကျော်လို့ မရပါဘူး — {age} ထည့်ထားပါတယ်")
    print(f"Age သတ်မှတ်ပြီးပါပြီ: {age}")

# မှန်ကန်တဲ့ Input
set_age(20)      # Age သတ်မှတ်ပြီးပါပြီ: 20

# မှားယွင်းတဲ့ Input
try:
    set_age(-5)  # ValueError!
except ValueError as e:
    print(f"Error: {e}")

ပေါင်းစပ် ဥပမာ — Student Record System

import json
import os

FILE = "records.json"

def load_records():
    if not os.path.exists(FILE):
        return []
    with open(FILE, "r", encoding="utf-8") as f:
        return json.load(f)

def save_records(records):
    with open(FILE, "w", encoding="utf-8") as f:
        json.dump(records, f, ensure_ascii=False, indent=2)

def add_student(name, score):
    if not name.strip():
        raise ValueError("နာမည် ထည့်ပေးပါ")
    if not 0 <= score <= 100:
        raise ValueError("Score ဟာ 0 ကနေ 100 ကြားသာ ဖြစ်ရပါမယ်")

    records = load_records()
    records.append({"name": name, "score": score})
    save_records(records)
    print(f"✅ {name} ကို ထည့်သွင်းပြီးပါပြီ")

try:
    add_student("Aung Aung", 85)
    add_student("Su Su", 92)
    add_student("", 70)         # ValueError!
except ValueError as e:
    print(f"❌ {e}")