Control Flow (If/Else နှင့် Loops)

ဒီ Module ပြီးရင် ခင်ဗျားလုပ်နိုင်မှာများ

• if / elif / else ကို မှန်ကန်စွာ သုံးနိုင်မယ်
• for Loop နဲ့ while Loop ရဲ့ ကွာခြားချက်ကို နားလည်သွားမယ်
• in, enumerate() ကို Loop ထဲမှာ သုံးနိုင်မယ်
• Ternary Expression (တစ်ကြောင်းတည်း if) ရေးနိုင်မယ်
• break, continue, pass ကို မှန်ကန်စွာ သုံးနိုင်မယ်

ဒီ Module မစခင်

Module 1 (Variables) နဲ့ Module 1.5 (String Methods) ကို ပြီးမှသာ ဆက်ကြည့်ပေးပါ။ Variables နဲ့ Comparison Operators တွေကို သေချာသိပြီးမှ if/else ကို ကောင်းကောင်းနားလည်နိုင်မှာပါ။

Program တစ်ခု ရေးတဲ့အခါ အပေါ်ကနေ အောက်ကို တစ်ကြောင်းချင်း အလုပ်လုပ်သွားတာချည်းပဲ မဟုတ်ပါဘူး။ တချို့နေရာတွေမှာ “ဒီလိုဆိုရင် ဒါလုပ်မယ်” ဆိုပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်ချတာတွေ၊ “ဒီအလုပ်ကို ၅ ကြိမ် ထပ်လုပ်မယ်” ဆိုပြီး ခိုင်းတာတွေ လိုအပ်လာပါတယ်။ ဒါကို Control Flow လို့ ခေါ်ပါတယ်။

---

Indentation (ရှေ့ကွက်လပ် ချန်ခြင်း)

Python မှာ အရေးအကြီးဆုံး အချက်တစ်ခုကတော့ Indentation ပါပဲ။ တခြား Language တွေမှာ {} ကို သုံးပြီး Code Block ဖွဲ့ပေမယ့်၊ Python မှာတော့ Space 4 ချက် ဒါမှမဟုတ် 1 Tab ချန်ပြီး ဖွဲ့ပေးရပါတယ်:

if True:
    print("ဒါက if အထဲမှာ ရှိပါတယ်")  # ← 4 Space
    print("ဒါလည်း if အထဲ ပါဝင်")     # ← 4 Space
print("ဒါကတော့ if အပြင်ပြောင်းသွားပြီ")  # ← 0 Space

Space မချန်ရင် ဒါမှမဟုတ် မညီညာရင် IndentationError တက်ပါမယ်။

---

If / Elif / Else (အခြေအနေ စစ်ဆေးခြင်း)

ဆိုင်မှာ ဈေးနှုန်းသတ်မှတ်တဲ့ပုံစံနဲ့ တူပါတယ် — “ကျပ် ၅၀၀ အောက်ဆိုရင် သေးငယ်တဲ့ထုတ်ပိုးမှုပေးမယ်၊ ၅၀၀ ကနေ ၁၀၀၀ ကြားဆိုရင် အလတ်ထုတ်ပိုးမယ်၊ ၁၀၀၀ ကျော်ဆိုရင်တော့ ကြီးမားတဲ့ထုတ်ပိုးပေးမယ်” ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်မျိုးပါ:

age = int(input("အသက် ဘယ်လောက်လဲ? "))

if age >= 18:
    print("ကားမောင်းလို့ ရပါပြီ")
elif age >= 16:
    print("ကားမောင်းသင်လို့ ရပါပြီ")
else:
    print("ကားမောင်းဖို့ အချိန်လိုပါသေးတယ်")

if က ဘယ်လို စစ်ဆေးသလဲ? — Comparison Operators တွေနဲ့ စစ်ဆေးပြီး True/False ပြန်ပေးတာပါ။

score = 75

if score >= 80:
    grade = "A"
elif score >= 70:
    grade = "B"
elif score >= 60:
    grade = "C"
else:
    grade = "F"

print(f"Grade: {grade}")  # Grade: B

Logical Operators (and, or, not)

# and — နှစ်ခုလုံး မှန်မှ True
age = 20
has_license = True
if age >= 18 and has_license:
    print("ကားမောင်းနိုင်ပါပြီ")

# or — တစ်ခုမှန်ရုံနဲ့ True
is_admin = False
is_manager = True
if is_admin or is_manager:
    print("Dashboard ဝင်ခွင့် ရှိသည်")

# not — ပြောင်းပြန်
is_logged_in = False
if not is_logged_in:
    print("ဦးစွာ Login လုပ်ပေးပါ")

in — Membership စစ်ဆေးခြင်း

in ကို သုံးပြီး List ဒါမှမဟုတ် String ထဲမှာ ပါ၊ မပါ စစ်ဆေးနိုင်ပါတယ်:

fruits = ["Apple", "Banana", "Orange"]

if "Apple" in fruits:
    print("Apple ရှိပါတယ်")    # ← ဒါကို ပြပေးပါမယ်

if "Mango" not in fruits:
    print("Mango မရှိဘူး")     # ← ဒါကို ပြပေးပါမယ်

# String ထဲမှာ စစ်ဆေးလို့လည်း ရပါတယ်
email = "user@gmail.com"
if "@" in email:
    print("Valid email format ဖြစ်ပါတယ်")

Ternary Expression (တစ်ကြောင်းတည်း if)

တိုတောင်းတဲ့ if/else ကို တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ရေးနိုင်ပါတယ်:

# ပုံစံ: value_if_true if condition else value_if_false

age = 20
status = "လူကြီး" if age >= 18 else "ကလေး"
print(status)   # လူကြီး

# ပိုရှင်းလင်းတဲ့ ဥပမာ
score = 75
result = "အောင်" if score >= 60 else "ကျ"
print(f"Score {score} — {result}")  # Score 75 — အောင်

---

Loops (ထပ်ခါထပ်ခါ အလုပ်လုပ်ခြင်း)

For Loop — ကိန်းနံပါတ် (Range)

# range(n) → 0, 1, 2, ..., n-1
for i in range(5):
    print(f"အကြိမ် {i}")
# အကြိမ် 0
# အကြိမ် 1
# ...
# အကြိမ် 4

# range(start, end, step)
for i in range(1, 10, 2):
    print(i, end=" ")   # 1 3 5 7 9

# ဂဏန်း ၁ မှ ၁၀ ထိ ပေါင်းခြင်း
total = 0
for n in range(1, 11):
    total += n
print(f"1-10 ပေါင်းရင် {total}")   # 55

For Loop — List ကို ပတ်ခြင်း

fruits = ["Apple", "Banana", "Orange"]

# တန်ဖိုးသာ ယူချင်ရင်
for fruit in fruits:
    print(fruit)

# enumerate() — Index ပါ ယူချင်ရင်
for i, fruit in enumerate(fruits, start=1):
    print(f"{i}. {fruit}")
# 1. Apple
# 2. Banana
# 3. Orange

enumerate() ကို မမေ့ပါနဲ့

Loop လုပ်တဲ့အခါ Index (နံပါတ်) ပါ လိုချင်ရင် enumerate() ကိုသာ သုံးပေးပါ။ range(len(fruits)) ဆိုတာမျိုးက Pythonic သိပ်မဖြစ်လို့ ဖတ်ရ ခက်စေပါတယ်။

Nested Loops — Loop ထဲ Loop

# မြှောက်ဇယား (Multiplication Table)
for i in range(1, 4):
    for j in range(1, 4):
        print(f"{i} x {j} = {i*j}", end="    ")
    print()   # အောက်တစ်ကြောင်း ဆင်း
# 1 x 1 = 1    1 x 2 = 2    1 x 3 = 3
# 2 x 1 = 2    2 x 2 = 4    2 x 3 = 6
# 3 x 1 = 3    3 x 2 = 6    3 x 3 = 9

While Loop — အခြေအနေ မှန်နေသရွေ့ ဆက်လုပ်ခြင်း

count = 1

while count <= 5:
    print(f"ကြိမ် {count}")
    count += 1    # ← ဒါကို မမေ့ပါနဲ့! မပါရင် အဆုံးမရှိတဲ့ Loop ဖြစ်သွားမယ်
# ကြိမ် 1
# ကြိမ် 2
# ...
# ကြိမ် 5

Infinite Loop ကို သတိထားပါ

while Loop ထဲမှာ ထွက်နိုင်တဲ့ Condition မျိုး မပါရင် Infinite Loop (အဆုံးမရှိတဲ့ Loop) ဖြစ်တတ်ပါတယ်:

# ❌ ဒါမျိုးဆို — count တန်ဖိုး မပြောင်းဘူး ဆိုရင်
count = 1
while count <= 5:
    print(count)
    # count += 1   ← ဒါ မပါလို့ 1, 1, 1, ... ဆိုပြီး မဆုံးဘဲ ဆက်ထုတ်နေပါမယ်

Infinite Loop ကို ရပ်ချင်ရင်တော့ Ctrl + C ကို နှိပ်ပါ။

---

Break, Continue, Pass

break — Loop ကို ရပ်ခြင်း

# ပထမဆုံး စုံဂဏန်း ရှာပြီး ရပ်ခြင်း
for n in range(1, 20):
    if n % 2 == 0:
        print(f"ပထမဆုံး စုံဂဏန်း: {n}")
        break   # ← Loop ကြီးတစ်ခုလုံး ဒီမှာတင် ရပ်သွားပါမယ်
# ပထမဆုံး စုံဂဏန်း: 2

continue — ကျော်ပြီး ဆက်ခြင်း

# 1-10 အတွင်းက မကိန်းတွေကိုပဲ ထုတ်ပြခြင်း
for n in range(1, 11):
    if n % 2 == 0:
        continue   # ← စုံဂဏန်းဆိုရင် ကျော်သွားမယ်
    print(n, end=" ")
# 1 3 5 7 9

pass — နေရာချန်ထားခြင်း

# Syntax error မဖြစ်ဖို့ ခေတ္တ ထည့်ပေးထားတဲ့ placeholder ပါ
for item in range(5):
    pass   # ← ဘာမှ မလုပ်ဘဲ ကျော်သွားမယ် (Syntax Error မတက်ပါ)

if score >= 60:
    pass   # TODO: Handle passing case later

---

ဖြစ်တတ်တဲ့ အမှားများ

# ၁. if ရဲ့ Condition မှာ = (Assign) ကို == (Compare) နဲ့ မရောပါနဲ့
x = 5
if x == 5:     # ← Compare (မှန်)
    print("Five")

# ၂. Indentation ညီညီညာညာ ရှိဖို့ လိုပါတယ်
if True:
    print("Line 1")
   print("Line 2")  # IndentationError! (3 Space နဲ့ ရေးထားလို့ပါ)

# ၃. elif ကို else if လို့ သုံးလို့ မရပါဘူး
# if condition:
# else if condition:   # ← SyntaxError!
# elif condition:      # ← အမှန်

နောက်တစ်ဆင့်

Control Flow ကို ကောင်းကောင်းနားလည်ပြီဆိုရင်တော့ Module 3 — Functions မှာ Code တွေကို ပြန်သုံးလို့ရအောင် ဘယ်လို စီစဉ်မလဲဆိုတာ ဆက်လက်လေ့လာသွားပါမယ်!